Bożena Skawińska

Scenariusze zajęć integracyjnych w klasie III:

Zajęcia integracyjne: język polski, matematyka, środowisko społeczno – przyrodnicze, gry i zabawy ruchowe.
Czas trwania zajęć: około 90 minut.
Integralny ośrodek tematyczny: Andrzejki.
Temat dnia: Andrzejkowe wróżby.
Materiał programowy:
- język polski:
Słuchanie tekstu czytanego przez nauczyciela.
Zdawanie sprawy z treści notatki po jednorazowym wysłuchaniu.
Indywidualne, ustne składanie sprawozdania z wykonanej pracy.
Pisownia liczebników głównych i porządkowych w odpowiedniej formie. Wyjaśnienie niezrozumiałych wyrazów i związków frazeologicznych.
Wyrażanie myśli w formie zdania.
Uzupełnienie zdań podanymi wyrażeniami.
- matematyka:
Biegłe wykonywanie mnożenia i dzielenia w zakresie 100.
Sprawne mnożenie i dzielenie liczb dwucyfrowych przez 1.
Kolejność wykonywania działań.
Wymawianie i pisanie liczebników.
- środowisko społeczno – przyrodnicze:
Zapoznanie z tradycjami, kultywowanie tradycji andrzejek.
Tworzenie nawyków przestrzegania zasad bezpieczeństwa podczas zabawy.
Kształtowanie kultury współżycia.
- gry i zabawy ruchowe:
Kształtowanie aktywności ruchowej niezbędnej w różnych przejawach działalności człowieka.
Kształtowanie psychomotoryki oraz korelacji między rozwojem fizycznym, umysłowym i psychicznym.

Kształtowanie charakteru i indywidualnych postaw w działaniu zarówno indywidualnym jak i zespołowym.

Cele operacyjne:

Kategoria A – zapamiętywanie.
Uczeń umie:
- biegle mnożyć i dzielić w zakresie 100-u,
- sprawnie mnożyć i dzielić liczby dwucyfrowe przez 1,
- obliczać w zakresie 100-u z zachowaniem kolejności wykonywania działań,
- ułożyć hasło według poznanej zasady,
- uważnie słuchać tekstu czytanego przez nauczyciela oraz zasad wykonywania zabaw (wróżb),
- odpowiadać całymi zdaniami na pytania nauczyciela,
- uzupełniać zdania podanymi wyrażeniami,
- pisać poprawnie liczebniki oraz imiona własne.


Kategoria B – zrozumienie wiadomości.
Uczeń potrafi:
- zdać sprawę z treści przeczytanego przez nauczyciela tekstu po jednorazowym wysłuchaniu,
- opowiedzieć o ludowych zwyczajach związanych z andrzejkowymi wróżbami,
- wyjaśnić znaczenie wyrazów: „biznesmen”, „makler”, „informatyk”, oraz „kultywować” (poszerzenie czynnego słownika ucznia).

Kategoria C-D – stosowanie wiadomości w sytuacjach typowych i nietypowych.
Uczeń potrafi:
- wykonywać czynności związane z kolejnymi wróżbami (zabawami) zgodnie z poznanymi regułami,
- kultywować ludowy zwyczaj wróżenia w andrzejkowy wieczór.

Kategoria E – nastawienie na działanie.
Uczeń potrafi;
- przestrzegać zasad bezpieczeństwa oraz kultury współżycia podczas zabaw.

Metody (według F. Szloska):
- problemowe: aktywizujące – gry dydaktyczne, dyskusja dydaktyczna – burza mózgów.
- podające: opowiadanie, objaśnienie, wyjaśnienie.
- praktyczne: pokaz.

Formy pracy: zbiorowa jednolita, indywidualna zróżnicowana, praca w grupach.

Środki dydaktyczne: baloniki z kartonu z działaniami matematycznymi, tabelka do rozwiązania hasła, karty pracy, duże serca z imionami, małe serduszka do wykonania obliczeń, koszyczek z pojemniczkami po Kinder Niespodziankach z ukrytymi nazwami miejsc zamieszkania, tarcza ze strzałkami, balony z nazwami zawodów w środku.

Przebieg zajęć
1. Powitanie. Przedstawienie gości. Rozdanie kart pracy.
2. Odgadywanie tematu zajęcia – rozwiązywanie hasła. Uczniowie obliczają ilorazy lub iloczyny z balonów i odpowiadającą im literę wpisują do tabelki.

baloniki




 

 

 

 

 

 

 

Powstaje hasło: „Andrzejkowe wróżby”.
Uczniowie uzupełniają nim pierwsze zdanie kart pracy.

 

Karta pracy ucznia
1. Tematem dzisiejszych zajęć są:
........................................................
2. Imię mojej żony: .........................
3. Ożenię się w wieku: ....................
.................................................. lat.
4. Mieszkał będę w: ........................
.......................................................
5. Będę miał ........................ dzieci.
6.W przyszłości zostanę .................
.........................................................
Karta pracy uczennicy
1. Tematem dzisiejszych zajęć są:
........................................................
2. Imię mojego męża: .....................
3. Wyjdę za mąż w wieku: .............
.................................................. lat.
4. Mieszkała będę w: ......................
........................................................
5. Będę miała ...................... dzieci.
6.W przyszłości zostanę .................
.........................................................

 

3. Rozmowa z uczniami na temat znanych im wróżb i zwyczajów związanych z andrzejkowymi wróżbami. Odczytanie przez nauczyciela notatki poszerzającej wiadomości uczniów. Odpowiedzi uczniów na pytanie: Jakie inne zwyczaje, obrzędy, wróżby, poznaliście? Na czym one polegają?
4. Wyjaśnienie zasad i przebiegu pierwszej zabawy (wróżby). Uczniowie dzielą się na dwie grupy (dziewczynki, chłopcy) i ustawiają przed dużymi sercami z imionami. „Zamknięte” serce przekłuwają szpilką, po otwarciu sprawdzają jakie imię nakłuli.

serca dla chłopców

serca dla dziewczynek

Tym wyrazem (imieniem) uzupełniają indywidualnie drugie zdanie
w kartach pracy (patrz K. P., s. 4).
(Zwrócenie uwagi na bezpieczeństwo podczas posługiwania się
szpilką. Przypomnienie zasady pisowni imion wielką literą).
5. Omówienie sposobu przeprowadzenia drugiej zabawy (wróżby).
Każdy uczeń otrzymuje małe serduszko, w którym na wewnętrznej stronie znajduje się polecenie – zadanie matematyczne do indywidualnego wykonania.
Są to zadania typu:
- Swój numer z dziennika pomnóż przez 2 i do wyniku dodaj 10,
- Od swojego numeru z dziennika odejmij 7 i wynik pomnóż przez 2.
- Do swojego numeru z dziennika dodaj tyle samo, itp.

serce do obliczeń

serce do obliczeń

Uczniowie układają działanie, obliczają (na odwrocie kart pracy) i otrzymanym liczebnikiem uzupełniają trzecie zdanie (Patrz – K. P., s. 4).
Nauczyciel przypomina o kolejności wykonywania działań oraz o zapisaniu wyniku liczebnikiem w odpowiedniej formie.
6. Wróżba trzecia. Uczniowie podchodzą do koszyczka, w którym znajdują się karteczki z nazwami miejsc zamieszkania ukryte w pojemniczkach po Kinder Niespodziankach. Dzieci „ciągną” losy. Odczytują wyraz i uzupełniają nim czwarte zadanie (Patrz – K. P., s. 4).
7. Wyjaśnienie zasad i sposobu przeprowadzenia czwartej wróżby (zabawy). Uczniowie ustawiają się w rzędzie w odległości około 3m od celu. Rzucają strzałką do tarczy. Zwrócenie uwagi przez nauczyciela na bezpieczeństwo podczas posługiwania się ostrym przedmiotem.

tarcza

Liczbą trafionych punktów uzupełniają zadanie piąte (Patrz K. P. – s. 4). Wyjaśnienie sposobu zapisania liczby (Liczebnik piszemy w odpowiedniej formie, np. „pięcioro”, „siedmioro”, itp.).
8. Wróżba piąta. Uczniowie dzielą się na dwie grupy (dziewczynki, chłopcy) i ustawiają przed balonami, w których ukryte są karteczki z nazwami zawodów. W nadmuchanych balonach dla dziewczynek ukryte są zawody typowe dla kobiet, np. pielęgniarka, tancerka, stewardesa. W balonach dla chłopców – zawody typowe dla mężczyzn, np. piłkarz, lotnik, marynarz. Są także zawody „nowe”, np. informatyk, biznesmen, makler. Wyjaśnienie przez nauczyciela znaczenia tych wyrazów, objaśnienie na czym polega praca w tych zawodach. Uczniowie szpilką przekłuwają wybrany balon, wyrazem z nazwą zawodu uzupełniają zdanie szóste (Patrz – K. P., s. 4). Zwrócenie szczególnej uwagi na bezpieczeństwo podczas posługiwania się ostrym przedmiotem.
9. Chętni uczniowie odczytują zdania ze swojej karty pracy. Popisy wzorowego czytania.
10. Podsumowanie.
Pytanie nauczyciela: - Jak myślicie, czy należy kultywować zwyczaj wróżenia w andrzejkowy wieczór i dlaczego?
Uczniowie zgłaszają swoje propozycje (burza mózgów). Wspólny wybór najbardziej trafnej odpowiedzi, zapisanie jej na tablicy na przykład:
„Będziemy wróżyć sobie i innym w andrzejki, gdyż jest to piękny zwyczaj. Nie pozwolimy, aby zaginął”.
Chóralne odczytanie zdań.
11. Słowna ocena pracy uczniów na lekcji, rozdanie upominków.
Pożegnanie gości.

LITERATURA:
1. Program wczesnoszkolny zintegrowanej edukacji XXI wieku klas I – III, DKW 4014 - 267/99 – Jadwiga Hanisz.
2. Słownik wyrazów obcych PWN, Warszawa 1974 – redaktor naczelny doc. dr Jan Tokarski.
3. Popularny słownik języka polskiego, WILGA, Warszawa 2001 – redaktor naczelny prof. Bogusław Dunaj.
4. Słownik poprawnej polszczyzny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999 – pod redakcją Andrzeja Markowskiego.
5. „Encyklopedia tradycji polskich” – R. Hryn - Kuśmierek, Z. Śliwa, wyd. PODSIEDLIK - RANIOWSKI I SPÓŁKA.
6. „Andrzejki” – W. Śliwierski, Oficyna Wydawnicza „IMPULS”, Kraków 1998.


NOTATKA POSZERZAJĄCA WIADOMOŚCI UCZNIÓW NA TEMAT ANDRZEJEK.

Katarzynki odbywały się 24 listopada w wigilię św. Katarzyny (opiekunki kawalerów).
- Kawaler, kładąc się spać wkładał pod poduszkę karteczki z wypisanymi imionami dziewcząt. Rankiem sięgał pod poduszkę i już wiedział jak będzie miała na imię przyszła żona.
- Mógł też wstawiać do wody ściętą gałązkę wiśni albo czereśni. Jak zakwitła w wigilię Bożego Narodzenia, oznaczało to szybki ślub. Wróżby chłopięce nie były jednak tak popularne jak panieńskie wróżby andrzejkowe.

   Andrzejki odbywają się 29 listopada w wigilię św. Andrzeja (opiekuna pobożnych panien na wydaniu). Wróżby dokonywane w ten wieczór są niezwykle różnorodne i bogate.
- Lanie wosku. Niegdyś tylko dziewczęta odczytywały swoją przyszłość z kształtów powstałych z roztopionego wosku (lub ołowiu) wlewanego do wody na skrzyżowane gałązki chrustu, które ułatwiały wyjęcie zastygłej figurki.
- Podobnie jak kawalerowie- panny losowały włożone pod poduszkę karteczki z imionami chłopców.
- Losowały także przedmioty ukryte pod talerzykami; pierścionek lub wstążka z czepca mężatki oznaczały ślub, różaniec czy książeczka- klasztor, listek lub kwiatek- staropanieństwo, mirt drużbowanie.
Zwierzęta były bardzo dobrymi pośrednikami w zdobywaniu wiedzy o przyszłości.
- Dziewczęta wiejskie rozkładały na ławie lub podłodze poznaczone przez siebie kości lub placuszki smarowane tłuszczem i wpuszczały do izby psa. Czyj placek lub kość pochwycił ,ta miała pierwsza wyjść za mąż.
- Czasami wykorzystywano koguta. Dziewczęta ustawiały się w koło. Każda sypała przed sobą ziarno. W środek koła gospodyni wpuszczała głodnego koguta. Do której pożywienia podszedł on najpierw, tej wróżono rychłe wyjście za mąż.
- Niekiedy we wróżbie uczestniczył gąsior. Gospodyni zawiązywała mu chustką głowę i wpuszczała w środek koła. Dziewczyna którą pierwszą uszczypnął, pierwsza z grona zebranych miała zostać mężatką.
- Wróżono też z nocnego szczekania psów. Dziewczyna wybiegała w wieczór andrzejkowy przed dom i nasłuchiwała, skąd rozlegnie się szczekanie psa. Z tej strony wsi, z której je usłyszała, mogła się spodziewać przybycia męża.
- Do miski z wodą wrzucano garść jęczmienia, z jednym kiełkującym ziarenkiem. Która z dziewcząt pierwsza dostrzegła ziarenko z kiełkiem, ta miała być szczęśliwa w małżeństwie.
- W wigilię św. Andrzeja dziewczęta wymiatały śmieci z izby i obserwowały, w którą stronę poniesie je wiatr – z tej strony miał przybyć ukochany.
- W ten niezwykły wieczór dziewczęta zaglądały do studni. Jeśli była głęboka, czekał je nieznany, pełen niepokoju los. Płytka studnia wróżyła szybkie zamążpójście.
- Inna wróżba polegała na wymówieniu do wnętrza studni życzenia. Jeśli odpowiadało echo wyraźnie, to życzenie wkrótce miało się spełnić. Niewyraźny odgłos świadczył o niepewnym losie i kłopotach ze zdrowiem.
- Wszystkie dziewczęta marzyły o tym, aby przyśnił się przyszły maż. Aby sprawdzić ów sen, poddawały się najprzeróżniejszym praktykom. Najczęściej po całodziennym poście zjadały na noc placek upieczony z łyżki mąki, wody i soli W późniejszych latach pojawił się zwyczaj zjadania nie wymoczonego śledzia lub połykania trzech ząbków czosnku. Następnie kładły się na gołej podłodze, podkładały kamyk pod głowę i zasypiały. Kto się im przyśnił tej nocy, miał być w przyszłości ich mężem.
- Do dużego naczynia z wodą wkładano dwie połówki skorupek jajek i umieszczano w środku każdej płonące świeczki. Naczyniem lekko poruszano. Jeśli skorupki zetknęły się w wodzie, wróżyło to rychłe małżeństwo.
- Płonącą świeczkę umieszczano też w skorupie włoskiego orzecha, którą puszczano do misy z wodą. Do misy z wodą przyczepione były karteczki z imionami chłopców. Do której z nich podpłynął „czarodziejski” stateczek i nadpalił imię na niej napisane, ta karteczka przepowiadała imię przyszłego męża.
- Inna wróżba polegała na rzucaniu za siebie obierzyn z jabłka. Kształt, w jaki ułożyła się obierzyna, miała wskazać pierwszą literę imienia przyszłego małżonka.
- Dziewczęta, stojąc tyłem do drzwi, rzucały poza siebie przez głowę swój but. Jeśli tak upadł, że jego czubek był skierowany do wyjścia, oznaczało, że dziewczyna wyjdzie za mąż, a jeśli zwrócony był do wnętrza- pozostanie w domu.
- Inną wróżbą było zbiorowe gotowanie klusek- knedelków, w których ukryte były kartki z wypisanymi na nich męskimi imionami. Której dziewczynie kluska pierwsza wypłynęła na wierzch, ta miała pierwsza wyjść za mąż za chłopca, którego imię pisała na kartce.

W późniejszych czasach wróżono wykorzystując symbolikę cyfr związaną z datą urodzin, wróżby z imion, czy z kart.

All rights reserved
mgr Bożena Skawińska

Dnia 13.11.2002